Ünlü Mimar ve Şehir Plancısı merhum Dr. Turgut Cansever’in kurduğu Ev ve Şehir Vakfı; mimarlık, şehircilik ve tasarım ortamının gelişimine ve nitelikli mimarlık yayıncılığının varlığını sürdürmesine katkı sağlamak amacıyla Arketon Yayınevi ile önemli bir iş birliği gerçekleştirdi. Mimarlık, kent ve sanat kitapları alanında öne çıkan Arketon Yayınevi imzalı beş önemli kitap seçkisi, Ev ve Şehir Vakfı tarafından, Türkiye’nin önde gelen 360 eğitim kurumuna bağışlandı.

Türk Mimar, Düşünür ve Şehir Plancısı merhum Dr. Turgut Cansever tarafından 2002 yılında kurulan ‘Ev ve Şehir Vakfı’, mimarlık, şehircilik ve tasarım ortamının gelişimine ve nitelikli mimarlık yayıncılığının varlığını sürdürmesine katkı sağlamak amacıyla üniversitelere kitap desteği sağlıyor. Mimarlık alanındaki yayınları ile öne çıkan Arketon Yayınevi iş birliği ile gerçekleştirilen çalışma kapsamında, Türkiye’nin önde gelen toplam 360 eğitim kurumunun Mimarlık Fakültesi Dekanları, Şehir ve Bölge Planlama Bölüm Başkanları, Mimarlık Bölüm Başkanları, Mimarlık Fakültesi Kütüphaneleri ile Arketon Yayınevi iş birliğinde hazırladığı beş kitaplık seçkisi paylaşıldı.

Söz konusu seçki; Aykut Köksal’ın Bu Mekan Artık Bu Yer Değil, Otto Wagner tarafından kaleme alınan Modern Mimarlık, Ebenezer Howard’ın Yarının Bahçe Kentleri ile Restore Etmeyelim, Koruyalım! başlığını taşıyan Dehio-Riegl imzalı kitap ve Serpil Özaloğlu Merzi'nin çevirisi ve Aykut Köksal'ın editörlüğüyle yer alan Mısırlı mimar Hasan Fethi'nin (1900-1989) Birlikte İnşa Etmek” adlı eserleri içeriyor.

Ev ve Şehir Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Emine F. Öğün, “Dr. Turgut Cansever’in düşünce dünyası, yalnızca mimarlık tarihimizin değil, aynı zamanda şehirlerimize bakışımızın da en güçlü ilham kaynaklarından biri olmaya devam ediyor. Vakıf olarak amacımız; bu birikimi genç kuşaklarla buluşturmak, nitelikli mimarlık yayıncılığının sürekliliğine katkı sunmak ve üniversitelerimizdeki akademik üretimi desteklemek. Arketon Yayınevi ile gerçekleştirdiğimiz bu çalışma sayesinde, mimarlık kültürümüzün derinliğini ve çeşitliliğini daha geniş bir öğrenci topluluğuna ulaştırmaktan büyük bir memnuniyet duyuyoruz. Bilginin paylaşıldıkça çoğaldığına inanıyor, bu katkının geleceğin mimar ve şehir plancılarına yeni ufuklar açmasını diliyoruz” dedi.

Bu Mekan Artık Bu Yer Değil
Aykut Köksal
Aykut Köksal’ın kuramsal metinlerini içeren Bu Mekân Artık Bu Yer Değil başlıklı kitabı ikinci basımıyla raflardaki yerini aldı. Kitapta, mimarlıktan kente, çağdaş sanat değerlendirmelerinden tarihyazımına ulaşan yazılar, belirli bir izlek içinde buluşuyor.
Kitaba yazdığı önsözde Rifat Gökhan Koçyiğit şöyle diyor: “Aykut Köksal’ın, kuramsal çalışmalar yoluyla sanata ama özellikle de mimarlığa katkısında zaman ve mekân yoluyla yapmış olduğu çözümlemeler önemli bir yer tutuyor. Bu yönüyle Kantçı bakışı çağdaş mimarlık ve sanat gerekleri doğrultusunda yeniden yorumlayan Köksal, görsel sanatların yalnız kendi içinde değil, aynı zamanda bu sanatların müzik, edebiyat gibi sıralı düzene dayalı sanatlarla ilişkisini a priori koşullar bağlamında güçlü bir şekilde ortaya koyuyor.
Kant’ın duyarlığın ön koşulu olarak ortaya koyduğu zaman ve mekân, sanatsal varoluşun da ön koşulu olarak hâlihazırda, a priori olarak verilidir. Kant’ta a priori, nesneye ait bir şart değil, bilen öznenin bilinen nesneye kattıklarının bilgisidir. Bu yalnızca deneyimden bağımsız ve deneyimi önceleyen değil, aynı zamanda evrensel ve zorunludur. Kant zaman ve mekânı öznenin içine almakla birlikte öznenin aktif etkilerinin ulaşamayacağı bir yere koyar. Buna göre mekân nesnelere, zaman da olaylara göre belirlenmez, tam tersine mekânın sunduğu a priori şartlar nesnelerin, zaman da olayların belirleyici formudur.
Köksal, sanatın kurgusallığından ve temsil gücünden yararlanarak bu a priori şartların doğasını, insan duyarlığındaki sınırlarını, çerçevesini kuramsal alanda farklı perspektiflerden ortaya çıkarıyor. Sanatın temsil gücünü, dönüşlü düşünceyi harekete geçiren bir manivela gibi kullanıyor. Mekânın mekânda temsili, zamanın zamanda temsili gibi ikinci düzey temsil etkinliklerinde, öznenin a priori koşulları nasıl değiştirip dönüştürerek sanatsal üretimin kurucu koşullarını belirleyebildiğini gösteriyor. Köksal bu yolla, Kant’ın izleğini takip etmesine rağmen Kant’tan farklı olarak zaman ve mekânı öznenin aktif etkilerinin ulaşamayacağı yerden çıkarıyor. Daha da ileri giderek sanatsal etkinliklerde zamanın mekânda temsil edilerek mekânsallaşması, mekânın da zamanda temsil edilerek zamansallaşması yönünde yaratıcı öznenin nasıl aktif bir konum üstlenebildiğini göstererek izleyiciyi sanatın beliriş koşulları konusunda uyarıyor.”

Modern Mimarlık
Otto Wagner
Mimarlık yazının temel metinlerinden biri olan Modern Mimarlık, özgün dilinden yapılan çevirisiyle Arketon yayınlarının son kitabı olarak raflardaki yerini aldı. Bir mimarlık tarihçisinin deyişiyle "19. yüzyılın son büyük mimarı, 20. yüzyılın ise ilk büyük mimarı" olan Otto Wagner'in kitabını Türkçeye Hüseyin Tüzün aktardı, editörlüğünü Aykut Köksal gerçekleştirdi. Wagner'in ikinci basıma yazdığı önsözde dile getirdiği arzusu doğrultusunda kitapta, usta mimarın tüm çalışmalarının fotoğraflarına yer verildi. Fotoğraflar metne paralel bir düzende akarak Wagner'in sözüne eşlik etti.
Arketon yayınlarının genel yayın yönetmeni Aykut Köksal, sunuş yazısında şöyle diyor: "Mimarlık tarihinde, yapıtında bir dönüşüm sürecinin izlenebildiği mimarların başında Otto Wagner gelir. Wagner'in ilk çalışmaları, 19. yüzyıl seçmeciliğinin Oryantalizme dek uzanan örnekleri arasındadır. Bu dönemi Art Nouveau hareketinin Avusturya versiyonu olan Secession çizgisinde yapıtlar izler. Bu erken modernist hareket Wagner'in üretiminde belirleyici bir ağırlık taşır. Ne var ki, usta mimar bu ara durakta da çok zaman yitirmeyecek, hızla Modernizme doğru yol alacaktır. Bu bağlamda 1895'te verdiği konferanslar bir kırılma noktası oluşturur. 1896'da yayımladığı Modern Mimarlık, bu dönüşümün ilk yazılı ürünü olur. Modern Mimarlık paradigma kurucu bir metindir; neredeyse bir manifesto olarak da tanımlanabilir. Wagner 19. yüzyılın tarihselci eğilimlerini toptan mahkûm eder, Modernizmin temel ilkelerini ortaya koyar. Modern Mimarlık yayımlandıktan sonra, tarihselciliğin savunucuları yoğun bir eleştiri salvosuna girişir. Bunun üzerine Wagner, Secession'a kesin katılımını duyurur ve Viyana'nın bir dönemini temsil eden çevrelerle ilişkisini tümüyle keser.
Wagner'in düşünceden üretime uzanan bu dönüşümünü anlamlandırmak için, o yılların Viyanası'na daha yakından bakmak, farklı disiplinlerde görülen değişimi izlemek ilginç olacaktır. 20. yüzyılın başlarında, Viyana'da, mimarlıktan müziğe, plastik sanatlardan felsefeye, yeni bir çağı haber veren, düşünceleriyle, üretimleriyle yeni yüzyılda belirleyici olmuş aktörler öne çıkar. Bu kişilerin üretimleri, Otto Wagner'in üretimiyle birlikte okunduğunda şaşırtıcı bir eşzamanlılık görülecektir.
Son olarak, Modern Mimarlık'ın, mimarlık yazınının temel metinlerinden biri olduğu, daha sonra yazılan metinleri de derinden etkilediği, bunun en bilinen örneklerinden birinin Bruno Taut'un Mimarlık Öğretisi adlı kitabı olduğu belirtilmeli."

Yarının Bahçe Kentleri
Ebenezer Howard
Ebenezer Howard'ın Yarının Bahçe Kentleri adlı ikonik kitabını, Arketon için, Selin Tosun çevirdi, editörlüğünü Aykut Köksal gerçekleştirdi. Kitap, Howard'ın "Bahçe Kent" ütopyası ile bu ütopyanın hayata geçmiş hali olan Letchworth'u peş peşe sunan iki bölümden oluşuyor. Yarının Bahçe Kentleri (Garden Cities of To-morrow) adını taşıyan metnin yer aldığı ilk bölüm, kitabın ana gövdesini oluşturuyor. Kitabın ikinci kesiminde ise, okurun, "Bahçe Kent" kuramının nasıl hayat bulduğunu görmesini sağlayacak ek bir bölüm bulunuyor. Bu bölüm, Robert Fishman'ın "Bahçe Kent'i İnşa Etmek" başlıklı metniyle başlıyor, bunu, Letchworth'un mimarlarının tasarladığı yerleşim planından ev projelerine, inşa sürecinde ve çeşitli dönemlerde çekilmiş fotoğraflara, tanıtım ve iletişim çalışmalarına, hatta Letchworth'daki yaşamı anlatan dokümanlara uzanan görsellerin yer aldığı sayfalar izliyor.
Kitabın girişinde ise, Garden Cities of To-morrow'un 1946 basımı için Lewis Mumford'un kaleme aldığı "Bahçe Kentler ve Modern Kent Planlaması" başlıklı metnin Ruşen Keleş tarafından yapılmış çevirisi yer alıyor. Mumford bu giriş yazısında şöyle diyor:
"Köylerin ve kentlerin ıslahını tek bir problem olarak ele almakla Ebenezer Howard, yaşadığı çağa göre çok ileride bulunduğunu ve kentlerin, kent olarak değerden düşmesi olayını çağımızın şehircilerinin çoğundan daha iyi saptayabildiğini göstermiştir. Onun 'Bahçe Kentler' düşüncesi, yalnız büyük kentlerdeki yoğunlaşmayı hafifletmeyi ve böylece düşen arsa değerlerinden yararlanarak kentlerin yeniden imarına olanak vermeyi amaçlayan bir girişim değil, aynı zamanda, büyük kentlerdeki yoğunlaşma ile, yatakhane haline gelen banliyölerin oluşturduğu kaçınılmaz beraberliği ortadan kaldırma amacını güden bir öneridir. Büyük kentlerin açık planlarının ve köysel yerlerle olan bağlantılarının geçici olması, yatakhane banliyölerin ise sanayi nüfusunun ve bir istihdam temelinin olmayışı, bu banliyöleri şimdiye kadar insanlar için hazırlanmış en işe yaramaz çevre haline getirmektedir. Bu tür banliyöler, Versailles’da ve Nymphenburg’da kendileri için hayal âlemleri yaratan mutlak hükümdarların saraylarındaki anlamsızlıkların, orta sınıflar tarafından uygulanan bir benzeridir. Howard’ın anladığı anlamdaki Bahçe Kentler ise banliyö olmayıp, banliyönün tam karşıtıdır. Bahçe Kent, daha çok köysel karakter taşıyan kendi halinde bir yerleşme değil, verimli kent hayatının bulunabileceği daha mükemmel bir kuruluştur."

Restore Etmeyelim, Koruyalım!
Dehio-Riegl
"Restore Etmeyelim, Koruyalım!" başlığını taşıyan kitap, Georg Dehio ve Aloïs Riegl'ın, eski eserleri tamamlamaya, hatta yeniden inşaya odaklı restorasyon anlayışını eleştiren ve somut örnekler üzerinden tartışan metinlerini içeriyor. Heidelberg Kalesi'ndeki bir yapının restorasyon projesinin eleştirisiyle başlayan tartışma daha geniş bir bir bağlama yayılıyor ve 20 yüzyıl başında yeni bir koruma anlayışını öne süren temel metinlerle sürüyor. Kitaba alınan Dehio ve Riegl makalelerini, kitabın ekinde yer alan ve yine Aloîs Riegl'e ait paradigma kurucu bir metin olan "Modern Anıt Kültü" başlıklı yazı tamamlıyor. Dehio ve Riegl'ın üç metnini Hüseyin Tüzün çevirdi, "Modern Anıt Kültü"nün çevirisi ise Erdem Ceylan'ın imzasını taşıyor. Kitabın editörlüğü ve sunuş yazısı Aykut Köksal'a ait. Köksal bu yazının bir bölümünde şöyle diyor:
"'Restore Etmeyelim, Koruyalım!' başlıklı kitabın içeriğini oluşturan metinlerin bildirisi, Dehio'nun 'Doğru olan restore etmek değil, korumaktır' sözleriyle özetlenebilir. 19 yüzyıl, restorasyon ve koruma bağlamında iki karşıt görüşün çatışmasına sahne olmuştu. Bu görüşlerden ilki, anıtı kendi saf üslubuna götürmeyi amaçlayan Viollet-le-Duc'e, ikincisi ise, tarihsel yapıya dokunmaya hiçbir şekilde hakkımız yok diyen John Ruskin'e aitti. John Ruskin için, anıt ölmeliydi; onun güzel ölümü geleceğin mimarlarına örnek olacaktı. Ruskin'in düşüncelerinin arka planında, kökleri 17 yüzyıla kadar giden 'harabe kültürü' ve 'harabe estetiği' yer alıyor. 18 yüzyıl, 'harabe kültürü'nün doruğa ulaştığı yüzyıl olur. Diderot, harabe resimlerinden oluşan bir Salon'u gezdikten sonra 'Bir anıtı ilginç kılmak için harabeye dönüştürmek gerek.' der. İngiliz mimar John Soane bu kültürü, kendi kurduğu müzenin ana konseptine dönüştürür, harabe estetiğini bir sonraki yüzyıla taşır.
İşte, Georg Dehio'nun 'Doğru olan restore etmek değil, korumaktır' sözlerinin arkasında, üç yüzyıllık bir sürecin Ruskin'de ifadesini bulan düşünsel sonucu var. Bu bakışı 'Modern Anıt Kültü'nde, kendi kavramsallaştırmalarıyla sistemleştiren ise Aloïs Riegl oluyor."

Birlikte İnşa Etmek
Hasan Fethi
Hasan Fethi'den Bir Mücadele Öyküsü: Birlikte İnşa Etmek
Mısırlı mimar Hasan Fethi'nin (1900-1989) Birlikte İnşa Etmek, Yeni Gurna'nın Öyküsü adlı kitabı, Serpil Özaloğlu Merzi'nin çevirisi ve Aykut Köksal'ın editörlüğüyle, Arketon Yayınları arasındaki yerini aldı. Hasan Fethi, kitabında, mimarlık serüveninin iki boyutunu iç içe anlatıyor: Bunlardan ilki, geleneksel bir yapı malzemesi olan kerpici güncel uygulamalara taşımak; ikincisi ise, arkeolojik bir alan üzerinde olduğu için yeri değiştirilen Gurna köyünü, yeni yerinde köylülerle birlikte inşa etmek. Hasan Fethi, 1946'dan 1952'ye dek süren inşa sürecini anlatmakla kalmıyor, köylülerin yaşam ve sağlık koşullarını iyileştirme çalışmalarından, süreci yürütmek için devlet bürokrasisiyle girdiği mücadeleye uzanan geniş bir anlatı çerçevesi kuruyor.
Hasan Fethi, kitaba yazdığı önsözde şöyle diyor:
"Bu kitap, kırsal kesimin yaşam koşullarını iyileştirmeye yönelik yeni bir yaklaşım için çağrıdır. Dünyanın en yoksul köylülerinin yaşam standardı ve kültürü katılımcı yapılaşma sayesinde yükseltilebilir. İnşa sürecine katılım kırsal konut sorununa yeni bir yaklaşım anlamına gelir. Bu yaklaşım, mimarın ilgisini çeken teknik sorunlardan daha fazlasını içerir: Karmaşık ve hassas toplumsal ve kültürel sorunlar, ekonomik sorunlar, projenin hükümet tarafından nasıl karşılanacağı vb, bunlardan hiçbiri dışlanamaz, çünkü her biri diğeriyle birlikte çözüm bekler. Metinde her sorun kendi mantığı içerisinde ama karmaşık bir bütünün parçası olarak ele alınmıştır. Böylece okuyucu, özel ilgi alanı ve nitelikleri ne olursa olsun, planlama felsefesini kavrayabilecektir.
Önerilerim özellikle köylüyü ilgilendirdiği için kitap ona ithaf edilmiştir. İsterdim ki kitabımı özellikle onlar okusun ve değerlendirsin. Bunun yakında gerçekleşmesini ümit ediyorum. Fakat şu an için metin, onun yazgısını ellerinde tutanlar içindir: Mimarlar, şehirciler, toplumbilimciler, antropologlar, konutla ve kırsal kesimin yaşam standardıyla ilgilenen tüm bölgesel, ulusal ve uluslararası görevliler, politikacılar ve tüm hükümetler, kırsal kesime yönelik resmi bir politika oluşturmaya yardım eden herkes..."